Borowiki to jedne z ulubionych grzybów zbieranych przez miłośników grzybobrania, ale nie każdy z nich nadaje się do jedzenia. Skupmy się na borowiku szatańskim. Opiszemy jego charakterystyczne cechy, miejsca, w których najczęściej można go spotkać, a także omówimy jego toksyczność i potencjalne zagrożenia dla zdrowia po spożyciu. Dodatkowo, dowiesz się, jak rozpoznać tę trującą odmianę i odróżnić ją od jadalnych gatunków grzybów.
Borowik szatański – charakterystyka i występowanie
Borowik szatański to toksyczny grzyb, który łatwo zidentyfikować dzięki charakterystycznemu purpurowemu trzonowi. W Polsce jest rzadkością i najczęściej występuje w lasach liściastych, zwłaszcza w sąsiedztwie dębów i buków. Ze względu na zagrożenie wyginięciem, został wpisany na Czerwoną listę roślin i grzybów Polski z oznaczeniem E, co wskazuje na krytyczne niebezpieczeństwo[2].
Ten grzyb znajdziemy głównie na terenie Europy, a w naszym kraju można go spotkać między innymi:
- w Górach Kaczawskich,
- na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.
Borowik szatański preferuje nasłonecznione obszary w wilgotnych lasach, co utrudnia jego odkrycie[3]. Jest pod ochroną gatunkową, więc jego zbieranie jest zakazane.
Cechy charakterystyczne borowika szatańskiego
Borowika szatańskiego można z łatwością rozpoznać po kilku charakterystycznych cechach. Jego kapelusz, który może osiągać średnicę do 25 cm, zmienia barwę z popielatej na oliwkową w miarę starzenia się grzyba. Trzon, mierzący do 12 cm, wyróżnia się purpurowym odcieniem. Miąższ tego grzyba jest biały lub kremowy, lecz po nacięciu szybko przybiera błękitny kolor. To nie tylko ciekawy wygląd, ale również ważna wskazówka dla amatorów grzybobrania.
Młode okazy mają łagodny smak, jednak z wiekiem zaczynają wydzielać nieprzyjemną woń, przypominającą zgniłą cebulę czy padlinę. Borowik szatański jest trujący z powodu obecności:
- toksycznych żywic,
- muskaryny,
- bolesatyny.
Te substancje czynią go niejadalnym.
Gdzie rośnie borowik szatański
Borowik szatański najczęściej występuje w lasach liściastych strefy umiarkowanej, gdzie preferuje nasłonecznione lokalizacje, zwłaszcza w pobliżu dębów i buków. W Polsce można spotkać go w Górach Kaczawskich oraz na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Ten rzadki gatunek jest objęty ochroną, co oznacza zakaz jego zbierania. Dodatkowo, ze względu na zagrożenie wyginięciem, znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski.
Toksyczność borowika szatańskiego – zagrożenia dla zdrowia
Borowik szatański to grzyb o silnym działaniu trującym, którego spożycie może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia. Zawiera niebezpieczne substancje, takie jak muskaryna i bolesatyna, które szybko wywołują objawy zatrucia.
Na początku pojawiają się:
- bóle brzucha,
- wymioty.
Niemniej jednak, mogą wystąpić także dodatkowe symptomy, takie jak:
- bóle głowy,
- zaburzenia widzenia,
- problemy neurologiczne.
Spożycie może być na tyle intensywne, że skutkuje:
- spadkiem ciśnienia,
- zapaścią,
- nadmiernym poceniem się,
- rumieniem twarzy,
- łzawieniem oczu.
Ze względu na wysoką toksyczność, borowika szatańskiego należy unikać za wszelką cenę. W razie jego przypadkowego spożycia, niezbędna jest natychmiastowa interwencja medyczna, by zapobiec poważnym konsekwencjom zdrowotnym.
Toksyczne związki w borowiku szatańskim
Borowik szatański zawiera toksyczne substancje, w tym muskarynę i bolesatyny. Muskaryna, będąca alkaloidem, wpływa na układ nerwowy, wywołując takie objawy jak nadmierne pocenie się, ślinotok oraz problemy z widzeniem[4]. Choć bolesatyny są mniej znane, również przyczyniają się do szkodliwości tego grzyba. Obecność tych związków sprawia, że borowik szatański staje się niebezpieczny dla konsumpcji, co może prowadzić do poważnych symptomów zatrucia. Unikanie spożycia tego grzyba jest zatem istotne dla zachowania zdrowia.
Jakie objawy zatrucia wywołuje borowik szatański
Spożycie borowika szatańskiego może wywołać różnorodne objawy już po kilku godzinach. Do najczęstszych należą bóle brzucha, wymioty czy bóle głowy. Czasami pojawiają się także problemy z widzeniem, obniżone ciśnienie krwi oraz zapaść. Dodatkowo mogą wystąpić nadmierne łzawienie, intensywne pocenie i zaczerwienienie twarzy. Jeśli istnieje podejrzenie zatrucia, kluczowe jest szybkie wywołanie wymiotów i konsultacja z lekarzem, aby uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Jak odróżnić borowika szatańskiego od innych grzybów
Borowika szatańskiego można rozpoznać po kilku istotnych cechach. Przede wszystkim, wyróżnia się purpurowym trzonem, co stanowi jedną z najważniejszych różnic w porównaniu do jadalnych borowików, np. borowika szlachetnego. Jego kapelusz początkowo ma barwę popielatą, lecz z czasem przybiera oliwkowy odcień. Dodatkowo, na trzonie widoczna jest siateczka o zróżnicowanych kolorach: żółtym, różowym lub brązowym.
Ten grzyb jest często mylony z innymi borowikami, dlatego warto zwracać uwagę na opisane cechy oraz na miąższ, który po przecięciu szybko staje się błękitny. Taka wiedza jest niezbędna, by uniknąć niebezpiecznych pomyłek. Borowik szatański zawiera toksyczne związki, takie jak muskaryna i bolesatyny, które mogą prowadzić do poważnych zatruć.
Porównanie z innymi borowikami i grzybami jadalnymi
Borowik szatański, w przeciwieństwie do innych borowików, takich jak białawy czy szlachetny, jest znany przede wszystkim ze swojej toksyczności i charakterystycznego wyglądu. Jego trzon ma purpurową barwę, co wyraźnie odróżnia go od jadalnych gatunków, które charakteryzują się jasnym kapeluszem i brakiem toksyn. Borowiki białawy i szlachetny są całkowicie bezpieczne do spożycia. Ich jasne kapelusze to kolejna cecha, która pozwala je łatwo odróżnić od borowika szatańskiego. Jadalne borowiki nie zawierają substancji takich jak muskaryna czy bolesatyny, które są odpowiedzialne za trujące właściwości borowika szatańskiego.
Dlatego dla grzybiarzy istotne jest zwracanie uwagi na te szczegóły, aby uniknąć niebezpiecznych pomyłek.
Źródła:
- [1] https://hub.pl/nauka/news-jak-rozpoznac-prawdziwka-niektore-odmiany-borowikow-sa-truja
- [2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Krwistoborowik_szata%C5%84ski
- [3] https://zielona.interia.pl/przyroda/news-krol-lasu-ktory-moze-zaszkodzic-koniecznie-go-ugotuj-przed-z
- [4] https://www.doz.pl/czytelnia/a15543-Borowiki_prawdziwki__rodzaje_jadalne_i_niejadalne._Wlasciwosci_zdrowotne_borowikow
- [5] https://fit.poradnikzdrowie.pl/diety-i-zywienie/co-jesz/borowik-prawdziwek-rodzaje-borowiki-jadalne-i-trujace-lista-aa-qPpN-mDUV-NnEC.html
- [6] https://zywienie.medonet.pl/produkty-spozywcze/grzyby/w-polsce-wysyp-borowikow-uwazaj-jednak-na-trujace-gatunki/y5ktlg4
